درسنامه آموزشی کار و فناوری کلاس نهم
پودمان تأسیسات مکانیکی

تأسیسات مکانیکی از مهمترین نیازهای انسان برای فراهمسازی محیطی توأم با آرامش فیزیکی، آب بهداشتی، هوای مطبوع، سیستم پساب، گازرسانی و… است.
در این پودمان تلاش شده است که شما در نگهداری و تعمیر چند بخش از تأسیسات مکانیکی مهارت پیدا کنید.
تأسیسات مکانیکی
محیط زندگی خود را بررسی کنید. دارای چه واحدهایی است؟ برای هر واحد چه امکاناتی لازم است؟ بهطور مثال برای آشپزخانه، امکاناتی همچون کاسهٔ ظرفشویی، تهویهٔ هوا، سیستم لولهکشی آب سرد و آب گرم، سیستم لولهکشی فاضلاب، یخچال و… لازم است. به این امکانات، تأسیسات مکانیکی میگویند. چند شاخهٔ عمدهٔ تأسیسات مکانیکی در شکل 1-7 نشان داده شده است.
|
|
|
|
|
|
کار غیر کلاسی (صفحهٔ 88 کتاب درسی)
با توجه به شکل 1-7 بررسی کنید در محل سکونت و مدرسهٔ شما، کدامیک از این تأسیسات بهکار رفته است؟
ابزار و تجهیزات
شکل 2-7 ابزار و مواد مصرفی مورد نیاز در نگهداری و تعمیر تأسیسات مکانیکی را نشان میدهد. این ابزار و مواد مصرفی در بیشتر کارهای کلاسی این پودمان کاربرد دارند.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
تأسیسات بهداشتی
شیر آب: شیر آب شامل دو دستهٔ کلی شیر بین مسیر و شیر برداشت است. معمولاً به شیر بین مسیر، شیر فلکه و به شیر برداشت، شیر میگویند.
کار کلاسی (صفحهٔ 90 کتاب درسی)
تعویض شیر آب: گاهی نیاز است که شیر آب را تعویض کنید. در شکل 3-7 روش کلی تعویض یک شیر سرشیلنگی آمده است. شما نیز ابتدا روندنمای مراحل تعویض شیر را ترسیم کنید و سپس زیر نظر دبیر خود آن را انجام دهید. دقت کنید نوار تفلون را در جهت رزوهٔ پیچ، طوری بپیچید که پهنای نوار بهصورت باز روی رزوه قرار گیرد.
|
(به جهت انداختن آچارها توجه کنید.) |
|
|
|
(پس از باز کردن شیر اصلی) |
پرسش (صفحهٔ 90 کتاب درسی)
علت بهکارگیری دو آچار در باز و بسته کردن شیر چیست؟
کار کلاسی (صفحهٔ 91 کتاب درسی)
رفع چکۀ شیرِ آب: همانطور که میدانید چکه کردن آب از شیرها علاوه بر هدر دادن این مایع حیات بخش، باعث افزایش هزینه نیز میشود.
بیشترین علت احتمالی چکه کردن شیرهای برداشت آب، فرسوده شدن واشر آببندی آن است. با نظارت دبیر خود مراحل زیر را برای تعمیر شیر آب انجام دهید (شکل 4-7).
|
|
|
|
|
|
|
|
|
پرسش (صفحهٔ 91 کتاب درسی)
در زمان بستن کلگی شیر، شیر باید در حالت باز باشد. به نظر شما دلیل این کار چیست؟ جنس واشر آببندی از چه مادهای است؟ چرا؟
کار کلاسی (صفحهٔ 92 کتاب درسی)
رفع چکۀ آب در شیر اهرمی: شیر دسته اهرمی، یک شیر مخلوط است که توانایی اختلاط آب سرد و گرم را دارد. این شیرها نسبت به سایر شیرها معمولاً دیرتر خراب میشوند ولی چنانچه چکه کنند باید برای برطرف کردن آن، مراحل نشان داده شده در شکل 5-7 را انجام داد.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
تحقیق کنید (صفحهٔ 92 کتاب درسی)
آیا به سازوکار حرکتی شیرهای برداشت توجه کردهاید؟ در گروه خود با جستوجو در اینترنت، کتابها و منابع دیگر، در این خصوص تحقیق کنید و نتایج آنرا در کلاس ارائه دهید.
کار کلاسی (صفحه 93 کتاب درسی)
برطرف نمودن گرفتگی لولۀ آبراهۀ کاسۀ ظرفشویی: گاهی اوقات لولهٔ آبراههٔ کاسهٔ ظرفشویی به دلایل متعددی مسدود شده و نیاز است که گرفتگی آن برطرف گردد. برای این منظور چند روش پیشنهاد میگردد و چنانچه هر روش پاسخ نداد، میتوان از روش دیگری استفاده کرد.
روش اول- رفع گرفتگی با لوله بازکن دستی: برای رفع گرفتگی به وسیلهٔ لوله بازکن دستی مراحل زیر را انجام دهید.
الف- کمی آب در کاسه بریزید و کلاهک لاستیکی را (که بهتر است لبهٔ آن آغشته به پارافین باشد) روی زیر آب کاسه قرار دهید (شکل 6-7-الف).
- با فشار روی دستهٔ لوله بازکن، آب و هوای جمع شده زیر کلاهک وارد لوله میشود، این کار را چند بار تکرار کنید تا آبراهه باز شود. توجه کنید که در حال کار، کلاهک هیچگاه از روی کاسه بلند نشود (شکل 6-7-ب).
|
|
روش دوم- رفع گرفتگی با مواد شیمیایی: چنانچه از روش قبل نتیجه نگرفتید، میتوانید روش شیمیایی را بهکار بگیرید. انواع بازکنندههای شیمیایی در بازار وجود دارد، ولی بهتر است شما از جوش شیرین و سرکه استفاده کنید (شکل 7-7).
|
|
|
|
روش سوم- رفع گرفتگی با باز کردن سیفون: در این روش سیفون زیر ظرفشویی را باز و تمام بخشهای آبراهه را تمیز کنید (شکل 8-7).
|
|
|
|
|
|
کار کلاسی (صفحه 94 تا 95 کتاب درسی)
آببندی فلاش تانک: فلاش تانک یا مخزن شستوشو دستگاهی است که به منظور شستوشوی کاسهٔ توالت بهکار میرود. در شکل 9-7 دو نمونه فلاش تانک و در شکل 10-7 بخشهای داخلی آن نشان داده شده است. ممکن است به هر دلیل درپوش خروجی مخزن (شمارهٔ 6) بسته نشده و مخزن پر نشده باشد و آب هدر رود. در ادامه، روش آببندی فلاش تانک دیده میشود.
|
|
گامهای شکل 11-7 را در کارگاه زیر نظر دبیر خود روی یک فلاش تانک نصب شده انجام دهید.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
پرسش (صفحهٔ 95 کتاب درسی)
با توجه به شکل 12-7- الف، محاسبه کنید چنانچه در یک خانوادهٔ چهار نفره، هر نفر در روز دو بار از فلاش تانک استفاده کند در یک ماه چند لیتر آب صرفهجویی میشود؟
تأسیسات تهویه مطبوع
کار کلاسی (صفحه 96 کتاب درسی)
سرویس دورهای کولر آبی: اجزای یک کولر آبی در شکل 13-7 نشان داده شده است.
|
|
در شکل 14-7 نیز مراحل سرویس کولر آبی آمده است.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
تأسیسات گرمایشی (حرارتی)
کار کلاسی (صفحهٔ 97 کتاب درسی)
راه اندازی رادیاتور: یکی از بهترین، کم خطرترین و سادهترین دستگاههای پخش گرما در ساختمان رادیاتور است. هر رادیاتور دارای سه شیر است:
1- شیر رفت
2- شیر برگشت (زانو قفلی)
3- شیر هواگیری (شکل 15-7)
برای راهاندازی یک رادیاتور در ابتدای فصل سرد باید بهترتیب زیر عمل کنید:
1- باز کردن شیر رفت؛
2- باز کردن شیر برگشت (زانو قفلی)؛
3- باز کردن شیر هواگیری تا گرم شدن تمام پرهها و خروج آب هوای سیستم؛
اینک رادیاتور آماده به کار است. توجه کنید چنانچه رادیاتور سرد شود و یا صدا کند، شما میتوانید با هواگیری آن را رفع کنید.
تحقیق کنید (صفحهٔ 97 کتاب درسی)
آیا تاکنون به تأسیسات ساختمان به عنوان قلب تپندهٔ آن توجه کردهاید؟ در گروه خود با جستوجو در اینترنت، کتابها و منابع دیگر، در خصوص شباهت سیستمهای تأسیساتی به قلب انسان تحقیق کنید و نتایج آن را در کلاس ارائه دهید.
تأسیسات گاز رسانی
برای راهاندازی دستگاههای گازسوز توجه به چند نکته از اهمیت بیشتری برخوردار است و چنانچه این نکات رعایت شود میتواند از بسیاری از حوادث پیشگیری نماید. قبل از راهاندازی هر دستگاه گازسوز و یا در زمان کارکرد به موارد شکل 16-7 که نکات مهمی را در خصوص نصب دودکش آورده است توجه کنید.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
در شکل 17-7 نکات مهم دیگری در مورد تأسیسات گازرسانی نشان داده شده است.
|
|
||
|
|
||
|
|
||
|
|
||
کار غیر کلاسی (صفحهٔ 99 کتاب درسی)
با توجه به شکلهای 16-7 و 17-7، بررسی کنید در محل سکونت و مدرسهٔ شما، کدامیک از این نکات رعایت شده است؟