خانه
گاما

درسنامه آموزشی کار و فناوری کلاس نهم

پودمان تأسیسات مکانیکی

بازدید45/3 K
تاریخ بروزرسانی1401/09/3

تأسیسات مکانیکی از مهم‌ترین نیازهای انسان برای فراهم‌سازی محیطی توأم با آرامش فیزیکی، آب بهداشتی، هوای مطبوع، سیستم پساب، گازرسانی و… است.
در این پودمان تلاش شده است که شما در نگه‌داری و تعمیر چند بخش از تأسیسات مکانیکی مهارت پیدا کنید.

تأسیسات مکانیکی

محیط زندگی خود را بررسی کنید. دارای چه واحدهایی است؟ برای هر واحد چه امکاناتی لازم است؟ به‌طور مثال برای آشپزخانه، امکاناتی همچون کاسهٔ ظرفشویی، تهویهٔ هوا، سیستم لوله‌کشی آب سرد و آب گرم، سیستم لوله‌کشی فاضلاب، یخچال و… لازم است. به این امکانات، تأسیسات مکانیکی می‌گویند. چند شاخهٔ عمدهٔ تأسیسات مکانیکی در شکل 1-7 نشان داده شده است.

شکل 1-7- تقسیم‌بندی تأسیسات مکانیکی

تأسیسات بهداشتی
الف- تأسیسات بهداشتی
تأسیسات گرمایشی (حرارتی)
ب- تأسیسات گرمایشی (حرارتی)
تأسیسات تهویه مطبوع
پ- تأسیسات تهویه مطبوع
تأسیسات سرمایشی (برودتی)
ت- تأسیسات سرمایشی (برودتی)
تأسیسات گازرسانی
ث- تأسیسات گازرسانی
تأسیسات آتش‌نشانی
ج- تأسیسات آتش‌نشانی

کار غیر کلاسی (صفحهٔ 88 کتاب درسی)

 

با توجه به شکل 1-7 بررسی کنید در محل سکونت و مدرسهٔ شما، کدام‌یک از این تأسیسات به‌کار رفته است؟

ابزار و تجهیزات

شکل 2-7 ابزار و مواد مصرفی مورد نیاز در نگه‌داری و تعمیر تأسیسات مکانیکی را نشان می‌دهد. این ابزار و مواد مصرفی در بیشتر کارهای کلاسی این پودمان کاربرد دارند.

شکل 2-7- برخی از ابزار و مواد مصرفی مورد نیاز در نگه‌داری و تعمیرات تأسیسات مکانیکی

آچار لوله‌گیر (شلاقی)
الف- آچار لوله‌گیر (شلاقی)
 آچار قابل تنظیم (فرانسه)
ب- آچار قابل تنظیم (فرانسه)
آچار آلن
پ- آچار آلن
انبردست
ت- انبردست
پیچ‌گشتی دوسو و چهارسو
ث- پیچ‌گشتی دوسو و چهارسو
فازمتر
ج- فازمتر
نوار تفلون
چ- نوار تفلون
برس سیمی
خ- برس سیمی
روغن‌دان
ح- روغن‌دان

تأسیسات بهداشتی

شیر آب: شیر آب شامل دو دستهٔ کلی شیر بین مسیر و شیر برداشت است. معمولاً به شیر بین مسیر، شیر فلکه و به شیر برداشت، شیر می‌گویند.

کار کلاسی (صفحهٔ 90 کتاب درسی)

 

تعویض شیر آب: گاهی نیاز است که شیر آب را تعویض کنید. در شکل 3-7 روش کلی تعویض یک شیر سرشیلنگی آمده است. شما نیز ابتدا روندنمای مراحل تعویض شیر را ترسیم کنید و سپس زیر نظر دبیر خود آن را انجام دهید. دقت کنید نوار تفلون را در جهت رزوهٔ پیچ، طوری بپیچید که پهنای نوار به‌صورت باز روی رزوه قرار گیرد.

شکل 3-7- مراحل تعویض شیر سر شیلنگی

بستن شیر فلکه اصلی
الف- بستن شیر فلکه اصلی
باز کردن شیر با دو آچار
ب- باز کردن شیر با دو آچار
(به جهت انداختن آچارها توجه کنید.)
پیچیدن نوار تفلون روی شیر نو
پ- پیچیدن نوار تفلون روی شیر نو
بستن شیر با دست به لوله
ت- بستن شیر با دست به لوله
محکم نمودن شیر با دو آچار
ث- محکم نمودن شیر با دو آچار
آزمایش نهایی شیر آب
ج- آزمایش نهایی شیر آب
(پس از باز کردن شیر اصلی)

پرسش (صفحهٔ 90 کتاب درسی)

 

علت به‌کارگیری دو آچار در باز و بسته کردن شیر چیست؟

کار کلاسی (صفحهٔ 91 کتاب درسی)

 

رفع چکۀ شیرِ آب: همان‌طور که می‌دانید چکه کردن آب از شیرها علاوه بر هدر دادن این مایع حیات بخش، باعث افزایش هزینه نیز می‌شود.

بیشترین علت احتمالی چکه کردن شیرهای برداشت آب، فرسوده شدن واشر آب‌بندی آن است. با نظارت دبیر خود مراحل زیر را برای تعمیر شیر آب انجام دهید (شکل 4-7).

شکل 4-6- مراحل تعویض واشر شیر سر شیلنگی

بررسی دلیل چکه کردن آب از شیر
الف- بررسی دلیل چکه کردن آب از شیر
بستن شیر فلکه اصلی
ب- بستن شیر فلکه اصلی
باز کردن کلگی شیر با آچار در جهت پاد ساعتگرد
پ- باز کردن کلگی شیر با آچار در جهت پاد ساعتگرد
ادامۀ باز کردن کلگی شیر با دست
ت- ادامۀ باز کردن کلگی شیر با دست
باز کردن مهرۀ روی واشر
 ث- باز کردن مهرۀ روی واشر
جایگزینی واشر آب‌بندی و سفت کردن آن
ج- جایگزینی واشر آب‌بندی و سفت کردن آن
بستن کلگی شیر ابتدا با دست و سپس محکم کردن آن با آچار
 چ- بستن کلگی شیر ابتدا با دست و سپس محکم کردن آن با آچار
باز کردن شیر فلکه اصلی
ح- باز کردن شیر فلکه اصلی
آزمایش آب‌بندی شیر
خ- آزمایش آب‌بندی شیر

پرسش (صفحهٔ 91 کتاب درسی)

 

در زمان بستن کلگی شیر، شیر باید در حالت باز باشد. به نظر شما دلیل این کار چیست؟ جنس واشر آب‌بندی از چه ماده‌ای است؟ چرا؟

کار کلاسی (صفحهٔ 92 کتاب درسی)

 

رفع چکۀ آب در شیر اهرمی: شیر دسته اهرمی، یک شیر مخلوط است که توانایی اختلاط آب سرد و گرم را دارد. این شیرها نسبت به سایر شیرها معمولاً دیرتر خراب می‌شوند ولی چنانچه چکه کنند باید برای برطرف کردن آن، مراحل نشان داده شده در شکل 5-7 را انجام داد.

شکل 5-7- مراحل برطرف کردن چکۀ آب در شیر دسته اهرمی

بستن شیرهای آب گرم و سرد پیسوار زیر کاسه
الف- بستن شیرهای آب گرم و سرد پیسوار زیر کاسه
باز کردن دستۀ شیر با آچار آلن
ب- باز کردن دستۀ شیر با آچار آلن
جدا کردن دستۀ شیر
پ- جدا کردن دستۀ شیر
بازکردن پولکی
ت- بازکردن پولکی
باز کردن پیچ روی مغزی (گلند)
ث- باز کردن پیچ روی مغزی (گلند)
در آوردن مغزی (کارتریج)
ج- در آوردن مغزی (کارتریج)
کنترل نشیمنگاه
چ- کنترل نشیمنگاه
اطمینان از سالم بودن قطعات و تعویض مغزی
ح- اطمینان از سالم بودن قطعات و تعویض مغزی
سوار کردن اجزای باز شده
خ- سوار کردن اجزای باز شده

تحقیق کنید (صفحهٔ 92 کتاب درسی)

 

آیا به سازوکار حرکتی شیرهای برداشت توجه کرده‌اید؟ در گروه خود با جست‌وجو در اینترنت، کتاب‌ها و منابع دیگر، در این خصوص تحقیق کنید و نتایج آن‌را در کلاس ارائه دهید.

کار کلاسی (صفحه 93 کتاب درسی)

 

برطرف نمودن گرفتگی لولۀ آبراهۀ کاسۀ ظرف‌شویی: گاهی اوقات لولهٔ آبراههٔ کاسهٔ ظرف‌شویی به دلایل متعددی مسدود شده و نیاز است که گرفتگی آن برطرف گردد. برای این منظور چند روش پیشنهاد می‌گردد و چنانچه هر روش پاسخ نداد، می‌توان از روش دیگری استفاده کرد.

روش اول- رفع گرفتگی با لوله باز‌کن دستی: برای رفع گرفتگی به وسیلهٔ لوله بازکن دستی مراحل زیر را انجام دهید.

الف- کمی آب در کاسه بریزید و کلاهک لاستیکی را (که بهتر است لبهٔ آن آغشته به پارافین باشد) روی زیر آب کاسه قرار دهید (شکل 6-7-الف).

- با فشار روی دستهٔ لوله باز‌کن، آب و هوای جمع شده زیر کلاهک وارد لوله می‌شود، این کار را چند بار تکرار کنید تا آبراهه باز شود. توجه کنید که در حال کار، کلاهک هیچ‌گاه از روی کاسه بلند نشود (شکل 6-7-ب).

شکل 6-7- مراحل رفع گرفتگی با لوله بازکن دستی

الف- جمع شدن آب روی زیر آب
ب- حرکت عمودی لوله بازکن

روش دوم- رفع گرفتگی با مواد شیمیایی: چنانچه از روش قبل نتیجه نگرفتید، می‌توانید روش شیمیایی را به‌کار بگیرید. انواع بازکننده‌های شیمیایی در بازار وجود دارد، ولی بهتر است شما از جوش شیرین و سرکه استفاده کنید (شکل 7-7). 

شکل 7-7- مراحل رفع گرفتگی با مواد شیمیایی

الف- تخلیه آب کاسه
ب- ریختن یک استکان جوش شیرین
پ- افزودن سرکه و گذاشتن درپوش زیر آب
ت- ریختن مقداری آب داغ (حدود دو لیوان) پس از پنج دقیقه

روش سوم- رفع گرفتگی با باز کردن سیفون: در این روش سیفون زیر ظرف‌شویی را باز و تمام بخش‌های آبراهه را تمیز کنید (شکل 8-7).

شکل 8-7- مراحل رفع گرفتگی از طریق باز کردن سیفون

الف- قراردادن ظرف زیر سیفون و باز کردن آن
ب- جداسازی هوابند (شتر گلو)
پ- جداسازی لوله پساب ماشین لباس‌شویی و ماشین ظرف‌شویی
ت- جداسازی سایر بخش‌ها
ث- شست‌وشوی داخل سیفون
ج- اتصال سیفون

کار کلاسی (صفحه 94 تا 95 کتاب درسی)

 

آب‌بندی فلاش تانک: فلاش تانک یا مخزن شست‌وشو دستگاهی است که به منظور شست‌وشوی کاسهٔ توالت به‌کار می‌رود. در شکل 9-7 دو نمونه فلاش تانک و در شکل 10-7 بخش‌های داخلی آن نشان داده شده است. ممکن است به هر دلیل درپوش خروجی مخزن (شمارهٔ 6) بسته نشده و مخزن پر نشده باشد و آب هدر رود. در ادامه، روش آب‌بندی فلاش تانک دیده می‌شود.

فلاش تانک با دستگیره‌های متفاوت
شکل 9-7- دو نوع فلاش تانک با دستگیره‌های متفاوت
بخش‌های داخلی فلاش تانک
شکل 10-7- بخش‌های داخلی فلاش تانک

گام‌های شکل 11-7 را در کارگاه زیر نظر دبیر خود روی یک فلاش تانک نصب شده انجام دهید.

شکل 11-7- مراحل آب‌بندی فلاش تانک

الف- باز کردن درپوش
ب- اطمینان از وجود شلنگ در لوله سرریز
پ- اطمینان از بسته بودن کامل درپوش لاستیکی و اتصال زنجیر به آن
ت- اطمینان از بستن آب ورودی توسط شناور در زمان پر شدن مخزن
ث- آزمایش عملکرد درست دستگیره
ج- برگشت خودکار درپوش پس از تخلیه آب
چ- اطمینان از نبودن زنجیر یا هر شیء خارجی در زیر درپوش تخلیه
ح- اطمینان از محکم بودن اتصال زنجیر و تنظیم طول آن
خ- تنظیم شناور
د- تمیز کردن زیر درپوش (پس از بستن شیر ورودی)
ذ- باز کردن شیر
ر- آزمایش نهایی

شکل 12-7- دو روش صرفه‌جویی در مصرف آب برای فلاش تانک

الف- مقایسۀ آب مصرفی دو فلاش تانک قدیمی و جدید (تفاوت 12 لیتر)
ب- قرار دادن یک بطری پر شده از آب در فلاش تانک

پرسش (صفحهٔ 95 کتاب درسی)

 

با توجه به شکل 12-7- الف، محاسبه کنید چنانچه در یک خانوادهٔ چهار نفره، هر نفر در روز دو بار از فلاش تانک استفاده کند در یک ماه چند لیتر آب صرفه‌جویی می‌شود؟

تأسیسات تهویه مطبوع

کار کلاسی (صفحه 96 کتاب درسی)

 

سرویس دوره‌ای کولر آبی: اجزای یک کولر آبی در شکل 13-7 نشان داده شده است.

شکل 13-7- اجزای کولر آبی

الف- نمای سمت پمپ کولر آبی
ب- نمای سمت پولی پروانه کولر آبی

در شکل 14-7 نیز مراحل سرویس کولر آبی آمده است.

شکل 14-7- سرویس دوره‌ای کولر آبی

الف- تعویض پوشال‌ها
ب- تمیز کردن تشتک
پ- بررسی وضعیت تسمه
ت- تنظیم شناور
ث- روغن‌کاری یاتاقان‌ها
ج- بررسی و تمیز کردن پمپ آب
چ- تمیز کردن پروانه
ح- آزمایش صحت مدار آب پخش‌کن
خ- بررسی دریچه کولر

تأسیسات گرمایشی (حرارتی)

کار کلاسی (صفحهٔ 97 کتاب درسی)

 

راه اندازی رادیاتور: یکی از بهترین، کم خطرترین و ساده‌ترین دستگاه‌های پخش گرما در ساختمان رادیاتور است. هر رادیاتور دارای سه شیر است:

1- شیر رفت
2- شیر برگشت (زانو قفلی)
3- شیر هواگیری (شکل 15-7)

شکل 15-7- رادیاتور

برای راه‌اندازی یک رادیاتور در ابتدای فصل سرد باید به‌ترتیب زیر عمل کنید:

1- باز کردن شیر رفت؛
2- باز کردن شیر برگشت (زانو قفلی)؛
3- باز کردن شیر هواگیری تا گرم شدن تمام پره‌ها و خروج آب هوای سیستم؛
اینک رادیاتور آماده به کار است. توجه کنید چنانچه رادیاتور سرد شود و یا صدا کند، شما می‌توانید با هواگیری آن را رفع کنید.

تحقیق کنید (صفحهٔ 97 کتاب درسی)

 

آیا تاکنون به تأسیسات ساختمان به عنوان قلب تپندهٔ آن توجه کرده‌اید؟ در گروه خود با جست‌و‌جو در اینترنت، کتاب‌ها و منابع دیگر، در خصوص شباهت سیستم‌های تأسیساتی به قلب انسان تحقیق کنید و نتایج آن را در کلاس ارائه دهید.

تأسیسات گاز رسانی

برای راه‌اندازی دستگاه‌های گازسوز توجه به چند نکته از اهمیت بیشتری برخوردار است و چنانچه این نکات رعایت شود می‌تواند از بسیاری از حوادث پیش‌گیری نماید. قبل از راه‌اندازی هر دستگاه گازسوز و یا در زمان کارکرد به موارد شکل 16-7 که نکات مهمی را در خصوص نصب دودکش آورده است توجه کنید.

شکل 16-7- نکات مهم در خصوص نصب دودکش در تأسیسات گازرسانی

الف- فاصلۀ عمودی کلاهک دودکش از هر مانع روی بام دست کم شصت سانتی‌متر بالاتر باشد.
ب- فاصله بین دودکش تا کولر آبی و یا دریچه‌های تأمین هوای ساختمان دست کم سه متر باشد.
پ- برای خروجی دودکش هر دستگاه گازسوز یک کلاهک H نصب شود.
ت- عبور دودکش از داخل حمام یا سقف کاذب آن مجاز نیست.
ث- اتصال لولۀ هود اجاق گاز به لولۀ رابط دستگاه گازسوز مجاز نیست.
ج- خروجی دودکش را در داخل سطل آب قرار ندهید.
چ- قبل از راه‌اندازی دستگاه گازسوز از باز بودن مسیر دود در دودکش اطمینان حاصل کنید.
ح- هرگز از لوله‌های خرطومی به‌جای لولۀ رابط دودکش استفاده نکنید.
خ- استفاده از دودکش با قطر کمتر از 15 سانتی‌متر برای آبگرمکن دیواری یا پکیج شوفاژ دیواری مجاز نیست.

در شکل 17-7 نکات مهم دیگری در مورد تأسیسات گازرسانی نشان داده شده است.

شکل 17-7- نکات مهم تأسیسات گازرسانی

الف- به هیچ وجه دریچۀ ورود هوای تازه مسدود نشود.
ب- توجه کنید که دستگاه گازسوز (مانند بخاری) باید با شعلۀ آبی بسوزد و چنانچه رنگ شعله زرد است به احتمال فراوان ناقص می‌سوزد.
پ- در مواردی که از شیر گاز استفاده نمی‌کنید آن را با یک درپوش، محکم ببندید.
ت- از اتصال دو یا چند وسیلۀ گازسوز به یک شیر مصرف خودداری کنید.
ث- در زیر آبگرمکن یا پکیج شوفاژ دیواری هیچ وسیلۀ گازسوزی قرار ندهید.
ج- برای اتصال دستگاه گازسوز از شیلنگ‌های ویژۀ گاز با طول حداکثر 120 سانتی‌متر استفاده کنید.
چ- پس از محکم کردن بست فلزی از عدم نشت آن با کف صابون اطمینان حاصل کنید.
ح- هرگز کپسول‌های گاز را در زمان استفاده وارونه نکنید.

کار غیر کلاسی (صفحهٔ 99 کتاب درسی)

 

با توجه به شکل‌های 16-7 و 17-7، بررسی کنید در محل سکونت و مدرسهٔ شما، کدام‌یک از این نکات رعایت شده است؟

پودمان 7: تأسیسات مکانیکی